فراتر از زیبایی
فراتر از زیبایی
نفس بهار روز به روز گرمتر و تازهتر شده و شعاع كمرنگ خورشيد جان تازه اي به خود ميگيرد. ۱۴هزار و ۷۱۱كيلومتر مربع مساحت گيلان زيبا با ۳۶شهر، ۴۰بخش ، ۱۰۶ دهستان و دو هزار و ۹۰۱آبادي ، طراوتي بهاري يافته و در جاي جاي آن لعاب زرگون آفتاب ، نم دريا، پوشش مخملين سبز جنگلها وخزههاي سبز آرميده بر تنه خيس قهوهاي درختان منتظرند تا " بهشت چشم " را به گردشگران بهاري هديه بخشند. اما در اين بين گيلان گردان حرفهاي ميدانند كه ماسوله، قلعه رودخان و ديلمان كهن، شايد خلاصهاي باشد از تفسير تمامي زيباييهاي طبيعي ، تاريخي و فرهنگي گيلان زمين. رشت را با هدف رفتن به ماسوله ترك ميكنيد و به سمت غرب گيلان حركت كرده و پس از گذشتن از دالاني از درختهاي درهم به فومن ميرسيد. فومن " شهر مجسمه و كلوچه "با مراتع سبز، تالاب خطيب گوراب و كهنه گوراب ، غار نوشه، قصر سلسله جادو ، بازار هفتگي ، محصولات حصيري و ... ، وسوسه ميشويد كه بمانيد ، اما ديدن از فومن و جاذبههاي آن برنامه ريزي ميطلبد بهتر است هدف اصلي تان را فراموش نكنيد. هنوز زيباييهاي فومن در ذهنتان است كه جنگلها مرتفع ميشوند و بايد كم كم ديدتان را رو به بلنداي كوهها و جنگلهاي انبوه و دود دودكشهاي كلبههاي جنگلي مشغول كنيد. در اين بين صداي تصادم آبهاي خروشان با صخرههاي سنگ رودخانههاي زلال نخواهند گذاشت كه از رودخانههاي جاري اين مسير رويا گون به راحتي بگذريد. همينطور بالاو بالاتر ميرويد و در نهايت پس از طي مسافتي ۶۵كيلومتري با گذر از پيچي تند، ماسوله را با بناهاي زنجير وار ، پلكاني و كاهگلي مي بينيد كه از درهاي سبز با رودي خروشان آغاز و در افقي از ابر و مه امتداد مي يابد. در ماسوله همه پنجرهها روبه آفتاب باز ميشود، نور خورشيد در قلب همه خانهها نفوذ ميكند و گلدانهاي شمعداني پر از گل به پنجرههاي چوبين و سنتي منازل زيبايي خاص بخشيدهاست. در ماسوله هربنايي متكي به بناي پايين دست است و مجموعه اين بناها از طريق راهروهاي باريك طولي و دهليزهاي پرپيچ و تاب سنگ فرش شده به سازههاي هم سطح و فوقاني راه مييابد. شهرك ماسوله گرچه در شيب بسيار تند كوهي مرتفع نقش بسته و تانوك قله بالا رفتهاست، اما بافت معماري آن به شكلي است كه بازديد كننده بيآنكه احساس خستگي كند، بلنداي اين كوه را ميپيمايد و هنوز از ديدن صنايع دستي و بازار پرپيچ و خم آن سير نشده كه خود را برفراز اين تابلوي نقاشي مييابد. بازار ماسوله گالري متنوع و بزرگ از صنايعدستي و دست مايههاي سنتي مردم اين منطقه و ساير نقاط استان گيلان است كه ديدنيهاي بسياري را در خود جاي دادهاست و يكي از بازارهاي مهم عرضه صنايع دستي استان گيلان به گردشگران داخلي و خارجي محسوب ميشود. انواع گليم، كيف، كفش، بافتههاي حصيري، صنايع چوبي، دست بافتههاي پشمي چادرشب، عروسك، صنايع فلزي سنتي، چارق از جمله صنايعي است كه به بازار ماسوله رونقي خاص بخشيدهاست. قله ماسوله در تودهاي از ابرو مه سر فروبرده است و خزهها و گياهان، بر تنه درختان كهنسال جنگلي پوششي از مخمل سبز تنيدهاند. نسيم خنك و مرطوب از راهروي تو درتوي ماسوله به آرامي ميخزد و در آنسوي پنجرههاي چوبي و خوشنماي خانهها، همه براي ورود ميهمانان وگردشگران انتظار ميكشند. و اما، روزي ديگر از سفر و اينك زمان ، زمان حك شدن نگارستاني ديگر بر ذهن گردشگر است. و باز هم، رشت ، فومن و حركت به سمت جادهاي مملو از سبزينه و طبيعتي زيبا و پوششهاي عظيم جنگلي ! برفراز قلهاي رفيع و درفاصله ۲۵كيلومتري جنوب شرقي شهر فومن ،آنجا كه انبوه درختان جنگلي قد برافراشتهاند،دژتاريخي "قلعهرودخان" نظارهگر گذشت هزارهها است. حكمرانان اسماعيلیه و سلجوقي روزگاري در پناه امن اين بناي عظيم و مستحكم، بر بخشي از سرزمين پهناور ايران حكمراني ميكردند و قراولان وديد بانان از برج و باروهاي بلند، اطراف آن را به دقت زير نظر داشتند. گرچه قرنها است كه اين دژ ميزبان باد و باران و برگهاي زرد فرو افتاده از انبوه درختان جنگلي است، اما باگذشت اين همه سال ميتوان همهمه ستوران و پژواك صداي پاي قراولان ساساني را برسنگ فرشهاي آن شنيد ، حتي شمايل نگهبانان و سربازان را تجسم، و خستگي را در عمق نگاهشان ديد. هيچ كس نميداند كه ساكنان عابران اين دژ عظيم و مستحكم از شاهنشين و ارگنشين گرفته تا نگهبان، قراول چي، سرباز، خدمت كار و زنداني در آن روزگار به چه ميانديشيدند ؟، اما به يقين هرگز تصور نميكردند كه اين دژ تسخير ناپذير با آنهمه برج و بارو و عظمت و شكوه روزگاري،اين چنين در زير آوار زمان و گذر ايام گرفتار گردد و به تماشاگه رهگذران و گردشگران تبديل شود. اما،امروز انبوه درختان جنگلي اين دژ مستحكم رادر حلقه محاصره خود قرار داده و بوتهها و درختچهها بجاي ديدبانان و نگهبانان از لابلاي سنگچينهاي برج و باروهاي اين قلعه سرك ميكشند.
"دژ" قلعه رودخان بر فراز قلهاي به بلنداي ۱۰۰۰متر استوار شده و در گسترهاي از ابر و مه رخ برگرفته است.
كوره راهي صعب و نفس گير در گذر از دالاني سبز و پوشيده از انبوه درختان جنگلي سربه فلك كشيده، در مسير جويباري زلال به دروازه قلعه رودخان و عمق تاريخ منتهي ميشود. با وجود سختي و شيب تند و خطرات اين راه كوهستاني روزانه صدها نفر از نقاط مختلف كشور، رنج سه تا چهار ساعت پياده روي و در واقع كوهنوردي را براي بازديد از اين بناي شگفتانگيز بر خود هموار ميكنند. لطفا،گامهاي آرام و بااحتياط بههمراه لباسهاي گرم اما سبك فراموش نشود. صداي تند نفسها را ميتوان شنيد، و "خسته نباشيد" تنها كلمهاي است كه بين عابران اين گذرگاه چون رمز عبور رد و بدل ميشود، اين جلوه نشان ميدهد كه آدميان وقتي در موقعيت مشابه قرار ميگيرند، يكديگر را كاملا درك ميكنند و دراين مسير خستگي راه و بازديد از اين بناي تاريخي همگان را در موقعيتي مشابه قرار دادهاست. دروازهاي بزرگ در ميان دو برج غول پيكر،نمايي است كه پس از دو ساعت كوه پيمايي ، خستگي رااز تن بيننده به در ميكند و او را درحيرت شگفتي فرو مي برد. اين بنا داراي پنج هزار مترمربع مساحت است، برجها و باروهايي ساخته شده از سنگ و آجر است و هيبت ظاهري، تنوع حجمي آن نشان از اهميت دفاعي اين دژ در گذشته دارد. متاسفانه سند دقيقي از زمان احداث اين بنا در دست نيست، و مطالعاتي نيز دراين خصوص صورت نگرفته ، اما در اقوال مختلف آن را مربوط به دورانهاي ساساني، سلجوقي يا اسماعيليه دانستهاند. اين قلعه كهبنام "قلعه حسامي" نيز منصوب است و در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده، يكي از اماكن تاريخي مهم ايران به شمار ميرود. انتخاب مكان مناسب ، بهرهگيري از شيوههاي مختلف معماري و ايجاد اشكال هندسي متنوع دژ قلعه رودخان از ويژگيهاي منحصر به فرد، معماري خارق العاده و عجيب گذشته بشمار ميرود. مصالح به كار رفته در نماي بيروني دژ يادشده از سنگ ، و محوطه داخلي و بناهاي متعدد داخلي آن از آجر و ملات ساروج ساخته شده است. ورودي اين قلعه در قسمت شمالي قرار دارد و در اطراف قلعه قريب به ۱۶ قراولخانه و دو ارگ ديده ميشود. قراولخانههاي اين قلعه به صورت دو طبقه با نورگيرها و روزنههاي متعدد بر محيط اطراف مسلط هستند.
غير از ويژگيهاي تاريخي قلعه رودخان ، نقش گردشگري اين بنا از مهمترين جاذبههاي آن در زمان كنوني است كه هر ساله پذيراي گردشگران بسياري است. اگر چه براي توسعه گردشگري در اين منطقه و جلب گردشگر ، كار مرمت و بازسازي آن از سال ۱۳۶۷آغاز شده ، اما هنوز براي اسكان و اقامت مسافران و گردشگران در اين منطقه مشكلات بسياري وجود دارد.
وضعيت امكانات رفاهي و وسايل ارتباطي موجود در قلعه رودخان متناسب با حجم گردشگران نيست و استفاده بهينه از اين موقعيت گردشگرپذير نياز به تدوين برنامهاي مدون در اين زمينه دارد.
عدم تكميل آسفالت جاده اين بناي تاريخي يكي از مشكلات مهم تردد حدود يك هزار گردشگري است كه روزانه به اين منطقه مسافرت ميكنند.
بگفته كارشناسان با مرمت و راهاندازي امكانات قلعه رودخان علاوه بر رونق گردشگري، اقتصاد منطقه نيز متحول شده و براي بسياري از بيكاران ايجاد اشتغال ميشود.
علاوه براين معرفي اين ميراث كه از آن به عنوان ثروت ملي ميتوان نام برد نيازمند تصوير پردازي و مطالعات دقيق تاريخي و باستانشاسي است.
...و اما روزي ديگر و سفر به بامي ديگر از بامهاي گيلان.
اين بار رشت را به سمت شرق و با هدف سفر به ميان ابرها، ديلمان گيلان و چه بسا بالاتر از آن ، پشت سر ميگذاريم.
شهرها و آباديها را يكي پس ديگري پشت سر ميگذاريم، كوچصفهان، لولمان، آستانه اشرفيه، سياهكل و آغاز جاده ييلاقي ديلمان.
دو طرف جاده تاچشم كار ميكند بخشش طبيعت است و گاه دست سازهاي انساني .
كلبههاي چوبي با ديوارهاي گلين و سقفهاي " كلش به سر" و دود گرم دودكشهاي آن حكايت از مرز بندي مالكيت شاليزارها دارد.
در دو طرف جاده درختان صنوبر سر به بلندا گذاشته و فروشندگان محلي در كنار جاده در آلاچيقهاي چوبي و پارچهاي خود انواع سوغات خوراكي و صنايع دستي محلي خود را به مسافران عرضه مينمايند.
جاده را به سمت كوهستان در مينورديم ، كاروانسراي تيتي با قدمت حداقل چهارصد ساله را پشت سرگذاشته و به " لونك " ميرسيم.
صداي آبشار از سمت راست ، رودخانه مواج از سمت چپ جاده با صداي پرندگان در هم آميخته، حالت بينظيري است واقعا كدام موزيسين ميتواند اين نتها را بازسازي كند؟
روبروي آبشار و بالاتر از سطح رودخانه بساط كباب فروشي برروي منقلهاي زغالي ،نان داغ ،ماست و كره محلي و چاي داغ براي خريداران براه است .
كم كم جاده همسطح با نوك تيرهاي چراغ برق ميشود، در پايين ، درهاي پر از زمينهاي شالي وسيع با كلبههايي در ميان ، و در انتها ديوارهايي از كوههاي سبز جنگلي است.(كه اينك يا رنگ و روي زمستاني بخود گرفته و يا در حال شكوفه زدن هستند.)
برخي از زنان روستايي با لباسهاي محلي در طرفين جاده در حركت هستند، همچنان به سمت بالا در حركتيم.
سمت چپمان جنگل تاريك است و تنها رگههايي از آفتاب ،جسورانه توانستهاند از ميان اين درختان بلند كه ارتفاعشان به دهها متر ميرسد، عبور كنند و ديدي اندك بيافرينند.
ديگر ، تقريبا با نوك درختان بلند در يك سطح قرار داريم ، در ميان جاده در حركتيم ، ديواري بلند از درختان انبوه به ارتفاع يك كوه در پيش روست، نزديك ميشويم، پيچي تند است.
واقعا چگونه اين جاده ساخته شده است؟ سوالي است كه در ذهن هر مسافر نقش ميبندد.
گاه از ميان صخرههاي عظيم سبز آبراهههايي روان است و صداي آن مسافران را ميخواند تا با خنكاي آن سر و رويي جلا دهند.
به برگهاي پهن خردل رسيدهايم همچنان در راهيم ديگر كم كم درختان جاي خود را به مراتعي بس وسيع ميدهند كه اسبهايي سياه و قهوهاي آزادانه در آنها ميچرند.
پس از ديدن اين همه زيبايي به ديلمان ميرسيم.
پر واضح است كه در ايام نوروز و سفر به اين همه زيبايي، لباس گرم و چتر و سايبان مسافرتي به همراه داشته باشيد.
صحبتهاي دكتر "افشين پرتو " مولف كتاب تاريخ گيلان را بياد ميآورم كه ديلمان قبل از اينكه آرياييها به فلات ايران بيايند محل زندگي اقوامي مانند " كادوسها" و " كاسي ها" بوده، و بعد اقوام ديگري مثل "آمادها" به اين منطقه آمدند و از تركيب اين اقوام قومي به نام "ديلمي" بوجود آمد.
قدمتي چهار هزارساله از تمدن و يكجا نشيني بشر كه در كمتر جايي ميتوان نظير آن يافت.
بنا به نوشته كتاب آثار و بناهاي تاريخي گيلان بيه پيش (تقسيم جغرافياي قديمي بر مبناي مسير رودخانه سپيد رود) ديلمان امروز، شامل ناحيه كوچك سياهكل در دشت و ناحيه كوهستاني ديلمان در جنوب آن است.
روستاي زيباي بالارود در محل اتصال دوشاخاب رودخانه شيمرود بر پاي تپهاي نسبتا بلند و سرسبز قرار دارد و در گذشته راه اصلي كاروان رو از لاهيجان به ديلمان و طالقان از اين مسير ميگذشت .
كاروانسراي تي تي ، ديوارهایش از كف تا زير طاق از جنس قلوه و ملات ساروج ميباشد و سقف آن بوسيله گنبدهاي زيباي آجري پوشيده شده است.
به گزارش ايرنا، حمام قديمي ديلمان يكيديگر از سازههاي قديمي است كه در بافت شهر ديلمان واقع شدهاست و به حمام ميربلوك شهرت دارد.
اين بنابه احتمال قوي جزء بناهاي دوره ايلخاني است كه در دورههاي مختلف ضمن اضافه كردن الحاقات مورد بازسازي واقع شدهاست.
از ديگر بناهاي تاريخي ديلمان را نيز ميتوان به بقعه امامزاده تورار در روستاي جليسه ديلمان با بناي زيباي آن اشاره كرد.
قلعه برج و گرماور ديلمان نيز از ديگر آثار تاريخي اين منطقه است كه در روستاي گرماور و در فاصله سه كيلومتري دهكده تاريخي مربوطه واقع شده است.
با توجه به موقعيت سوق الجيشي كوه گرماور، مكاني مناسب براي ديده باني و كنترل دشتهاي اطراف به شمار ميرفته و در زمان حاضر از بناي اصلي قلعه فقط برج ديده باني آن برجاي مانده است.
بخش تاريخي ديلمان از توابع شهرستان سياهكل در شرق گيلان در ۶۰كيلومتري مركز استان گيلان واقع است .
" سفر خوش "
